Basel IV ve BDDK taslakları
Basel IV, nihai Basel III reformları için kullanılan addır. BDDK’nın standart yaklaşım taslağının genel gerekçesi de “nihai Basel III uzlaşısı ya da Basel IV” ifadesini kullanır.
Bu sayfa, yürürlükteki İçsel Derecelendirmeye Dayalı Yaklaşımlar (İDD) Tebliği ile Sermaye Yeterliliği Yönetmeliği Ek-1 standart yaklaşım hükümlerini, bunların yerine önerilen BDDK taslaklarıyla karşılaştırır. Taslaklar yürürlükte değildir. Taslak değerleri mevcut sermaye yeterliliği yükümlülüğü olarak kullanmayın.
Bir bakışta
TO: temerrüt olasılığı. THK: temerrüt halinde kayıp. Aşağıdaki İDD tabanları ilgili alacak sınıflarına ilişkindir; taslaktaki merkezi yönetim ve merkez bankası korumasına ilişkin istisnalar ayrıca dikkate alınır.
| Konu | Mevcut | Taslak | Kaynak |
|---|---|---|---|
| İDD ölçek faktörü | 1,06 | Yok; çarpan 1. | İDD Ek-1, Birinci Bölüm risk ağırlığı formülleri |
| TO alt sınırı | Kurumsal, banka ve perakende için %0,03. | Kurumsal ve bankalar %0,05; nitelikli rotatif perakende %0,1; diğer perakende %0,05. | Mevcut Ek-1, İkinci Bölüm f.1 ve f.20; taslak f.2 ve f.36 |
| Gelişmiş İDD THK tabanının düzeyi | Alacak bazında girdi tabanı yok. Merkezi yönetim garantisi olmayan ipotekli perakende havuzlarında: ikamet amaçlı %10, ticari %15 havuz tabanı. | Alacak bazında girdi tabanları: kurumsal teminatsız %25; konut ipotekli %5; nitelikli rotatif %50; diğer perakende teminatsız %30. Teminat türüne göre ayrıntılar aşağıda. | Mevcut Ek-1, İkinci Bölüm f.26; taslak f.15 ve f.40 |
| Temel İDD, teminatsız THK | Birincil %45; ikincil %75. | Kurumsal birincil %40; banka, finansal kuruluş, merkezi yönetim ve merkez bankası birincil %45; ikincil %75. | Mevcut Ek-1, İkinci Bölüm f.7; taslak f.8 |
| Temel İDD vadesi | 2,5 yıl; repo ve menkul kıymet veya emtia ödünç işlemlerinde 0,5 yıl. | Aynı: 2,5 yıl; belirtilen işlemlerde 0,5 yıl. | Mevcut Ek-1, İkinci Bölüm f.11; taslak f.28 |
| KOBİ ciro sınırı | Yurt içi yerleşik işletmeler için 1 milyar TL. | Kurulca belirlenecek C değeri; taslakta sayısal sınır yok. | 13.11.2025 tarihli 11287 sayılı Karar; taslak Ek-1, Birinci Bölüm f.4 |
| Çıktı tabanı | Yok. | Banka toplamında %72,5. | SY Yönetmeliği taslağı m.11(1) |
İDD: ölçek faktörü ve girdi tabanları
1,06 çarpanının kaldırılması, diğer girdiler aynı kaldığında risk ağırlığını düşürür. Buna karşılık yükselen TO alt sınırları ve yeni THK girdi tabanları, düşük tahminlerin kullanıldığı alacaklarda sonucu artırabilir. Temel İDD’deki düzenleyici THK değerleri ile gelişmiş İDD’de içsel tahminlere uygulanan taban değerleri ayrı kurallardır.
Mevcut ipotekli perakende tabanı havuz bazındadır. Merkezi yönetim garantisi olmayan ikamet amaçlı gayrimenkul ipotekli perakende havuzlarında %10, ticari gayrimenkul ipotekli perakende havuzlarında %15 uygulanır. Bu hüküm, her bir alacağın THK girdisine aynı tabanın uygulanması anlamına gelmez.
Taslakta kurumsal teminatsız alacağın THK girdi tabanı %25’tir. Tam teminatlı kurumsal alacaklarda taban; finansal teminat için %0, ticari veya finansal işlemlerden kaynaklanan alacak teminatı için %10, gayrimenkul ipoteği için %10 ve diğer fiziksel teminatlar için %15’tir. Tam teminatlılık, kesintiler sonrası teminat değeriyle değerlendirilir; kısmi teminat için aynı değer doğrudan tüm alacağa uygulanmaz. Merkezi yönetim veya merkez bankası koruması için istisna vardır (İDD taslağı Ek-1, İkinci Bölüm f.15).
Perakendede konut ipotekli alacak için %5, nitelikli rotatif için %50, diğer perakende teminatsız alacak için %30 THK tabanı öngörülür. Taslak işlemci nitelikli rotatif alacakları tanımlasa da TO alt sınırı bütün nitelikli rotatif alacaklar için %0,1’dir; işlemcilere ayrı bir düşük TO tabanı uygulanmaz (taslak Ek-1, Birinci Bölüm f.12; İkinci Bölüm f.36 ve f.40).
Örnek hesap
Kurumsal bir alacakta TO %1, THK %40 ve vade 2,5 yıl alındığında mevcut düzenlemeyle risk ağırlığı %86,98, taslakla %82,06 olur. Bu girdilerde tabanlar sonucu değiştirmez; fark 1,06 çarpanının kaldırılmasından kaynaklanır. Örnek KOBİ ciro düzeltmesi içermeyen kurumsal hesap içindir.
Standart yaklaşım: başlıca farklar
Mevcut sütununda SY Yönetmeliği Ek-1’in Birinci Bölümü, taslak sütununda Standart Yaklaşım Tebliği taslağı esas alınmıştır. KTO, kredi tutarının teminat değerine oranıdır; LTV olarak da adlandırılır. Kredi kalitesi kademesi aşağıda KKK olarak kısaltılmıştır. Sayısal ağırlıklar ilgili uygunluk koşulları sağlandığında geçerlidir.
| Konu | Mevcut | Taslak | Kaynak |
|---|---|---|---|
| Konut ipoteği | İlgili koşulları sağlayan, tam teminatlı ikamet amaçlı alacakta %35. | Gelire bağımlı olmayan nitelikli konutta gayrimenkul değerinin %55’ine kadar alacak kısmı %20, kalan kısım karşı taraf ağırlığı. Gelire bağımlı konutta KTO dilimine göre tüm alacağa uygulanan tablo. | Ek-1 f.43–45; taslak m.16(10)–(11) |
| Derecelendirilmemiş bankalar: SCRA | Genel vadede %50; merkezi yönetim risk ağırlığı alt sınırı saklı. | Standart kredi riski değerlendirmesi (SCRA) ile A/B/C dereceleri için genel vadede sırasıyla %40/%75/%150; kısa vade ve diğer özel koşullar ayrı. | Ek-1 f.26 ve f.28; taslak m.10(8)–(13) |
| Kurumsal, KKK 3 | %100 | %75 | Ek-1 f.38; taslak m.12(10) |
| Derecelendirilmemiş kurumsal KOBİ | Ayrı KOBİ kurumsal ağırlığı yok; %100 ile merkezi yönetim ağırlığının yüksek olanı. | Kurumsal KOBİ şartlarını sağlayan derecelendirilmemiş alacakta %85. Ciro sınırı Kurulca belirlenir; taslak sayısal sınır vermez. | Ek-1 f.39; taslak m.3(1)(r), m.12(13) |
| İhtisas kredileri | Standart yaklaşımda ayrı ihtisas tablosu yok; ilgili mevcut risk sınıfının hükümleri uygulanır. | Alacağa özgü not yoksa proje finansmanında faaliyet öncesi %130, faaliyet döneminde %100, yüksek kalite koşullarıyla %80; maddi duran varlık ve emtia finansmanında %100. | SY Yönetmeliği m.6(1), Ek-1 f.38–39; taslak m.12(5)–(9), (14) |
| Nitelikli perakende işlemci | Perakende koşullarını sağlayan alacakta %75; ayrı işlemci ağırlığı yok. | İşlemci koşullarını sağlayan alacakta %45; diğer nitelikli perakendede %75. | Ek-1 f.40; taslak m.15(3), (5)(a)–(b) |
| Hisse senetleri | Özel hükümlere girmeyen hisselerde %100. | Diğer hisse senedi yatırımlarında %250; spekülatif hisselerde %400. İndirim ve özel program hükümleri ayrıca değerlendirilir. | Ek-1 f.72–74; taslak m.13(2)–(7) |
| Koşulsuz iptal edilebilir taahhüt KDO’su | %0 | %10 | SY Yönetmeliği m.5(3)(a); taslak m.5(2)(ğ) |
Kurulca belirlenecek taslak KOBİ ciro sınırı ve perakende kredi limiti burada sayısallaştırılmamıştır. Mevcut ticari gayrimenkulde tercihli ağırlığın uygulanması için gereken Kurum açıklamasının durumu da doğrulanmadığından koşulsuz bir ticari ipotek ağırlığı verilmemiştir.
Çıktı tabanı: banka toplamına uygulanan sınır
Mevcut düzenlemede bu çıktı tabanı yoktur. Sermaye Yeterliliği Yönetmeliği taslağı m.11(1), içsel yaklaşımların yerine bankaya uygun içsel olmayan yaklaşımlar kullanılarak yeniden hesaplanan toplam risk ağırlıklı varlık tutarının %72,5’ini sermaye tabanı olarak belirler. Hesaplanan toplam bu tutarın altındaysa oran hesaplarında sermaye tabanı kullanılır.
Bu sınır tek alacağın İDD risk ağırlığına uygulanmaz. Bankanın ilgili bütün risk türleri için toplam hesapları gerekir. İncelenen BDDK taslaklarında yıllara göre kademeli çıktı tabanı oranı yer almadığı için burada geçiş takvimi verilmemiştir.
Hesaplayıcıda nasıl denenir?
- Mevcut İDD: yürürlükteki BDDK İDD düzenlemesi.
- Taslak İDD: BDDK İDD taslağı.
- Mevcut standart yaklaşım: SY Yönetmeliği Ek-1.
- Taslak standart yaklaşım: Standart Yaklaşım Tebliği taslağı.
İDD örneğini karşılaştırmak için kurumsal sınıfı ve gelişmiş İDD’yi seçin; TO’yu %1, THK’yi %40, vadeyi 2,5 yıl girin ve KOBİ ciro düzeltmesini seçmeyin. Ardından aynı girdilerle taslak İDD sürümünü açın.
Hesaplayıcı tek alacağı değerlendirir. Mevcut ipotekli perakende havuz tabanını ve banka toplamındaki çıktı tabanını uygulamaz. Gelişmiş İDD’de kurumsal alacak için teminatsız tabanı kullanır; teminat türüne göre bütün THK tabanlarını ve temel İDD’de teminat tanımasını modellemez. Standart yaklaşımda kredi riski azaltımı ve ulusal tercihlerin tamamı kapsamda değildir; her hesaplayıcının kapsam açıklamasını okuyun.
Sık sorulan sorular
Basel IV Türkiye’de yürürlükte mi?
Bu sayfada karşılaştırılan BDDK metinleri taslaktır ve yürürlükte değildir. Mevcut düzenleme ile taslak ayrı değerlendirilmelidir.
Taslakta 1,06 ölçek faktörü uygulanıyor mu?
Hayır. Taslakta bu çarpan kaldırılmıştır. Ancak TO veya THK tabanı etkili olduğunda yalnız çarpanın kaldırılmasına bakarak risk ağırlığının düşeceği söylenemez.
Mevcut düzenlemede THK tabanı yok mu?
Alacak bazında girdi tabanı yoktur. Merkezi yönetim garantisi olmayan ipotekli perakende havuzlarında ikamet amaçlı gayrimenkul için %10, ticari gayrimenkul için %15 havuz tabanı vardır.
İşlemci nitelikli rotatif alacakların TO tabanı farklı mı?
BDDK taslağı işlemci alacakları tanımlar; ancak bütün nitelikli rotatif perakende alacakların TO alt sınırı %0,1’dir.
Çıktı tabanı tek kredinin risk ağırlığını mı sınırlar?
Hayır. Taslakta çıktı tabanı banka toplamına uygulanır. Tek alacağın standart yaklaşım sonucunu %72,5 ile çarpmak bankanın çıktı tabanı hesabını vermez.
Resmî kaynaklar ve kapsam
- Mevcut İDD Tebliği ve İDD Tebliği taslağı: Ek-1 risk ağırlığı formülleri ve girdi kuralları.
- Mevcut Sermaye Yeterliliği Yönetmeliği ve Ek-1: standart yaklaşım; 13.11.2025 tarihli 11287 sayılı Kurul Kararı: yurt içi KOBİ ciro sınırı.
- Standart Yaklaşım Tebliği taslağı ve genel gerekçesi.
- Sermaye Yeterliliği Yönetmeliği taslağı: m.11, sermaye tabanı.
Karşılaştırma kredi riskiyle ve yukarıda belirtilen hükümlerle sınırlıdır. Son gözden geçirme tarihi, düzenlemelerin yürürlük tarihi değildir. İngilizce CRR3 karşılaştırması AB düzenlemesine ilişkindir; BDDK taslağındaki işlemci TO tabanı veya geçiş hükümleri AB ile aynı kabul edilmez.
Son gözden geçirme: